Peak shaving met Home Assistant: zo verlaag je je capaciteitstarief

Peak shaving kan je energierekening beïnvloeden als je tarief gemeten piekvermogen aanrekent. Het idee: houd het netvermogen onder een gekozen grens. Home Assistant kan helpen om flexibele lasten te meten en te coördineren.

Met een elektrische auto of stuurbare apparaten kun je strategieën testen tegen je eigen gemeten piek en tarief. Batterijsturing vereist merkspecifieke beveiligingen en zit niet in de SmartWattFlow-dashboardgids.

Wat is peak shaving?

Peak shaving betekent dat je je maximale vermogen uit het net begrenst op de momenten dat het verbruik hoog is. In plaats van 8 kW af te nemen omdat je laadpaal, warmtepomp en oven tegelijk aanstaan, houd je het verbruik onder een vaste grens — bijvoorbeeld 5 kW.

Waarom loont dat? Om twee redenen:

• Capaciteitstarief: sommige tarieven rekenen naast energie ook gemeten piekvermogen aan. Controleer in je actuele nettarief de precieze formule en een eventuele minimumpiek.
• Netstabiliteit: het capaciteitstarief geldt in Vlaanderen al sinds 2023, en in Nederland en delen van Duitsland zijn vergelijkbare vermogensafhankelijke tarieven in opkomst. Ze straffen hoge pieken af, dus een lagere piek is daar direct een lagere rekening.

Strategie 1: load shifting (zonder batterij)

De simpelste vorm van peak shaving: laat zware apparaten nooit tegelijk lopen. Daar heb je geen extra hardware voor nodig, alleen slimme timing.

Zoek uit wie je piek maakt

Kijk in je Energy Dashboard naar de grootste verbruikers. De gebruikelijke verdachten:

• Laadpaal: 3,7-11 kW
• Warmtepomp: 2-5 kW
• Elektrische oven: 2-3 kW
• Wasdroger: 2-3 kW
• Wasmachine (tijdens het opwarmen): 2 kW

Automatisering: apparaten na elkaar in plaats van tegelijk

Deze automatisering zet het laden van de auto stil zodra het totale verbruik van je huis boven een grens komt:

# Peak shaving - laden van de auto pauzeren bij hoge afname
alias: "Peak Shaving - EV Pause"
trigger:
  - platform: numeric_state
    entity_id: sensor.grid_power
    above: 4000
    for: "00:01:00"
condition:
  - condition: state
    entity_id: switch.ev_charger
    state: "on"
action:
  - service: switch.turn_off
    target:
      entity_id: switch.ev_charger
  - service: notify.mobile_app
    data:
      title: "Peak Shaving Active"
      message: "EV charging paused - grid power above 4 kW"

Zet er een tweede automatisering naast die het laden weer vrijgeeft zodra het vermogen onder 3 kW zakt. Dat gat van 1 kW voorkomt dat de laadpaal aan het pendelen slaat.

De laadpaal simpelweg uitzetten is wel de botte variant. De auto is meestal de grootste en meest flexibele verbruiker in huis, dus het loont om het laden goed te plannen in plaats van het steeds te onderbreken — onze gids over slim EV-laden met Home Assistant laat zien hoe je op prijs en op zonoverschot laadt, zodat je die grens niet eens meer haalt.

Strategie 2: peak shaving met een thuisbatterij

Heb je een thuisbatterij (Tesla Powerwall, BYD, Huawei Luna), dan kan die je pieken opvangen. De batterij ontlaadt precies wanneer je netafname boven je grens komt, waardoor wat je uit het net haalt vlak blijft.

De logica

1. Meet je netafname live
2. Komt de afname boven de grens (bijvoorbeeld 5 kW), geef de batterij dan opdracht te ontladen
3. Ontlaad exact het verschil: 7 kW afname bij een grens van 5 kW betekent 2 kW uit de batterij
4. Zakt de afname weer onder de grens, dan stopt het ontladen

# Peak shaving met batterij - ontladen boven de grens
alias: "Battery Peak Shaving"
trigger:
  - platform: numeric_state
    entity_id: sensor.grid_power
    above: 5000
condition:
  - condition: numeric_state
    entity_id: sensor.battery_soc
    above: 20  # Keep 20% reserve
action:
  - service: number.set_value
    target:
      entity_id: number.battery_discharge_power
    data:
      value: >
        {{ (states('sensor.grid_power') | int - 5000) | abs }}

Strategie 3: meer van je eigen zonnestroom gebruiken

Met zonnepanelen werkt het in de zonnige uren juist omgekeerd. In plaats van je overschot voor een lage vergoeding terug te leveren — in Nederland wordt de saldering afgebouwd, en in Vlaanderen is de terugdraaiende teller voor nieuwe installaties al verleden tijd — laad je er de batterij mee op of verwarm je het huis alvast. Dat verlaagt je piek in de late middag en de avond, wanneer de opbrengst wegvalt.

Het idee: ligt je opbrengst boven je verbruik, stuur die energie dan naar verbruikers die je kunt plannen (warm water, de auto, de batterij) in plaats van terug te leveren. Piekt de vraag 's avonds, dan is dat werk al gedaan.

Je piekgrens kiezen

Leid de grens af uit metingen en veiligheidslimieten. Te laag kan onnodig vaak apparaten afschakelen; te hoog verandert je gefactureerde piek mogelijk niet.

Zo test je een grens

1. Kijk in je Energy Dashboard naar de piekvermogens van de afgelopen maand
2. Zoek op je energierekening op hoe je piek of capaciteit wordt afgerekend
3. Kies een kleine, toetsbare verlaging ten opzichte van je eigen gemeten basis
4. Monitor representatieve omstandigheden en stel bij op comfort, veiligheid en hoe vaak de automatisering afgaat

Kopieer geen grens van een ander huishouden: het veilige doel hangt af van je lasten, bedrading, apparaatsturing en tariefformule.

Meten of het werkt

Maak een template-sensor die je hoogste netafname per dag bijhoudt. Zo zie je over de weken zwart op wit wat peak shaving oplevert:

template:
  - sensor:
      - name: "Daily Peak Power"
        unit_of_measurement: "W"
        state: >
          {{ state_attr('sensor.grid_power', 'max_value')
             | default(states('sensor.grid_power'), true) }}

Volg die waarde een paar weken. Werkt je opzet, dan zie je een duidelijk dalende lijn in je dagpieken, met minder en kleinere uitschieters boven je grens.

Bereken het effect uit je eigen tarief

Controleer eerst hoe leverancier of netbeheerder het piekvermogen factureert. Bij een lineair jaartarief is één transparant scenario: (gemeten huidige piek − geteste doelpiek) × het gepubliceerde jaartarief per kW. Gebruik bij maandpieken, minimumwaarden, schijven of belastingen in plaats daarvan die regels.

Vergelijk het jaarscenario met alle hardware-, installatie-, degradatie- en onderhoudskosten. Bestaande apparatuur is niet automatisch “gratis” en de terugverdientijd van een batterij volgt niet alleen uit piekverlaging.