Peak shaving met Home Assistant: zo verlaag je je capaciteitstarief

Peak shaving is een van de effectiefste manieren om je energierekening te verlagen — zeker als je netbeheerder ook op je hoogste piek afrekent. Het idee is simpel: voorkom dat je verbruik boven een grens uitschiet. De uitvoering is het interessante deel, en daarvoor is Home Assistant er.

Thuisbatterij, elektrische auto of alleen een paar slimme stekkers: met de juiste automatiseringen breng je je piek — en daarmee je netkosten — 20 tot 40% naar beneden. Zo pak je het aan.

Wat is peak shaving?

Peak shaving betekent dat je je maximale vermogen uit het net begrenst op de momenten dat het verbruik hoog is. In plaats van 8 kW af te nemen omdat je laadpaal, warmtepomp en oven tegelijk aanstaan, houd je het verbruik onder een vaste grens — bijvoorbeeld 5 kW.

Waarom loont dat? Om twee redenen:

• Capaciteitstarief: veel netbeheerders rekenen niet alleen de verbruikte kWh af, maar ook het hoogste vermogen in kW dat je hebt afgenomen. In Vlaanderen kost het capaciteitstarief €40-80 per kW per jaar, gerekend over je hoogste maandpiek.
• Netstabiliteit: het capaciteitstarief geldt in Vlaanderen al sinds 2023, en in Nederland en delen van Duitsland zijn vergelijkbare vermogensafhankelijke tarieven in opkomst. Ze straffen hoge pieken af, dus een lagere piek is daar direct een lagere rekening.

Strategie 1: load shifting (zonder batterij)

De simpelste vorm van peak shaving: laat zware apparaten nooit tegelijk lopen. Daar heb je geen extra hardware voor nodig, alleen slimme timing.

Zoek uit wie je piek maakt

Kijk in je Energy Dashboard naar de grootste verbruikers. De gebruikelijke verdachten:

• Laadpaal: 3,7-11 kW
• Warmtepomp: 2-5 kW
• Elektrische oven: 2-3 kW
• Wasdroger: 2-3 kW
• Wasmachine (tijdens het opwarmen): 2 kW

Automatisering: apparaten na elkaar in plaats van tegelijk

Deze automatisering zet het laden van de auto stil zodra het totale verbruik van je huis boven een grens komt:

# Peak shaving - laden van de auto pauzeren bij hoge afname
alias: "Peak Shaving - EV Pause"
trigger:
  - platform: numeric_state
    entity_id: sensor.grid_power
    above: 4000
    for: "00:01:00"
condition:
  - condition: state
    entity_id: switch.ev_charger
    state: "on"
action:
  - service: switch.turn_off
    target:
      entity_id: switch.ev_charger
  - service: notify.mobile_app
    data:
      title: "Peak Shaving Active"
      message: "EV charging paused - grid power above 4 kW"

Zet er een tweede automatisering naast die het laden weer vrijgeeft zodra het vermogen onder 3 kW zakt. Dat gat van 1 kW voorkomt dat de laadpaal aan het pendelen slaat.

De laadpaal simpelweg uitzetten is wel de botte variant. De auto is meestal de grootste en meest flexibele verbruiker in huis, dus het loont om het laden goed te plannen in plaats van het steeds te onderbreken — onze gids over slim EV-laden met Home Assistant laat zien hoe je op prijs en op zonoverschot laadt, zodat je die grens niet eens meer haalt.

Strategie 2: peak shaving met een thuisbatterij

Heb je een thuisbatterij (Tesla Powerwall, BYD, Huawei Luna), dan kan die je pieken opvangen. De batterij ontlaadt precies wanneer je netafname boven je grens komt, waardoor wat je uit het net haalt vlak blijft.

De logica

1. Meet je netafname live
2. Komt de afname boven de grens (bijvoorbeeld 5 kW), geef de batterij dan opdracht te ontladen
3. Ontlaad exact het verschil: 7 kW afname bij een grens van 5 kW betekent 2 kW uit de batterij
4. Zakt de afname weer onder de grens, dan stopt het ontladen

# Peak shaving met batterij - ontladen boven de grens
alias: "Battery Peak Shaving"
trigger:
  - platform: numeric_state
    entity_id: sensor.grid_power
    above: 5000
condition:
  - condition: numeric_state
    entity_id: sensor.battery_soc
    above: 20  # Keep 20% reserve
action:
  - service: number.set_value
    target:
      entity_id: number.battery_discharge_power
    data:
      value: >
        {{ (states('sensor.grid_power') | int - 5000) | abs }}

Strategie 3: meer van je eigen zonnestroom gebruiken

Met zonnepanelen werkt het in de zonnige uren juist omgekeerd. In plaats van je overschot voor een lage vergoeding terug te leveren — in Nederland wordt de saldering afgebouwd, en in Vlaanderen is de terugdraaiende teller voor nieuwe installaties al verleden tijd — laad je er de batterij mee op of verwarm je het huis alvast. Dat verlaagt je piek in de late middag en de avond, wanneer de opbrengst wegvalt.

Het idee: ligt je opbrengst boven je verbruik, stuur die energie dan naar verbruikers die je kunt plannen (warm water, de auto, de batterij) in plaats van terug te leveren. Piekt de vraag 's avonds, dan is dat werk al gedaan.

Je piekgrens kiezen

De grens bepaalt of dit werkt. Te laag en je bent constant apparaten aan het afschakelen. Te hoog en je bespaart niets.

Zo vind je jouw grens

1. Kijk in je Energy Dashboard naar de piekvermogens van de afgelopen maand
2. Zoek op je energierekening op hoe je piek of capaciteit wordt afgerekend
3. Zet je grens op 60 tot 70% van je gebruikelijke piek
4. Kijk er twee weken naar hoe vaak de automatiseringen afgaan en stel bij

Bij een huishouden met een gebruikelijke piek van 8 kW begin je dus met 5 kW. Daarmee vang je de hoogste uitschieters af zonder dat je normale gebruik eronder lijdt.

Meten of het werkt

Maak een template-sensor die je hoogste netafname per dag bijhoudt. Zo zie je over de weken zwart op wit wat peak shaving oplevert:

template:
  - sensor:
      - name: "Daily Peak Power"
        unit_of_measurement: "W"
        state: >
          {{ state_attr('sensor.grid_power', 'max_value')
             | default(states('sensor.grid_power'), true) }}

Volg die waarde een paar weken. Werkt je opzet, dan zie je een duidelijk dalende lijn in je dagpieken, met minder en kleinere uitschieters boven je grens.

Wat het echt oplevert

Hoeveel peak shaving oplevert, hangt sterk af van je tariefstructuur:

• Vlaanderen (capaciteitstarief): je piek van 8 kW naar 5 kW brengen scheelt €120-240 per jaar
• Nederland (capaciteitstarieven in opkomst): vergelijkbare opzet, naar schatting €100-200 per jaar
• Duitsland (piekvermogen bij grotere aansluitingen): €50-150 per jaar voor een woning
• Verenigde Staten (tijdsafhankelijke tarieven plus piekvermogen): loopt sterk uiteen; met een batterij is $200-500 per jaar haalbaar

Of het zich terugverdient, hangt vooral af van de vraag of de batterij er al staat. Zo ja, dan is peak shaving in feite gratis: het is puur software. Koop je speciaal daarvoor een batterij, dan is de terugverdientijd doorgaans vijf tot acht jaar.

In beide gevallen geldt: load shifting met slimme stekkers kost niets en brengt je piek toch 20 tot 30% naar beneden.